بازگشت به مولانا

دکتر محمد کرمانی، دانش آموخته دکتری منابع انسانی

0 16

بازگشت به مولانا

به قول بزرگی از مثنوی شناسان معاصر:

مثنوی معنوی از نمونه های آشکار جودِ بی علت و بخشش بی رشوت خدای وهاب است که از سر مِهر محض و دادورزی و رحمت بر ما زمینیان فرو ریخته است و از همه بهره مندتر و منعم تر فارسی زبانان اند که این گنج شایگان را چنین رایگان به کف آورده اند تا حیات این جهان و آن جهانی شان را با آن طراوت و حلاوت بیشتر ببخشند.

سر ارادت ما و آستان حضرت دوست             که هر چه بر سر ما می‌رود ارادت اوست (حافظ غزل شماره ۵۸)

در هفته ی بزرگداشت حضرت مولانا جلال الدین محمد ملای رومی قرار داریم. عظمت مولوی در این نوشته مختصر گنجاندنی نیست اما به قول خودش:

آب دریا را اگر نتوان کشید                      هم به قدر تشنگی باید چشید

۱- ملای رومی در سال ۶۰۴ هجری قمری در بلخ متولد و متوقی ۶۷۲ هجری قمری قونیه در ترکیه ی امروزی است. یعنی متعلق به قرن هفتم هجری قمری، همان قرنی که ایران مورد تاخت و تاز وحشیانه ی مغول قرار گرفت و بر سر این کشور آمد آنچه که آمد.

۲- عمده ی آثار مولانا، مثنوی معنوی، دیوان شمس در نظم و کتاب فیه ما فیه و مجموعه مقالات به نثر می باشد که در کل می توان آثار مولانا را عشق نامه و الهی نامه نامید. دو کالایی که در دنیا پسا مدرن امروزی بیشتر از هر زمان محتاج بازگشت به معنویت و الهیات عاشقانه هستیم. شاید این بیت به زیبای نشان دهنده ی محتوای آثار اوست.

مثنوی معنوی مولوی            هست قرآن در زبان پهلوی

۳- ما در تجلیل از بزرگان دین و مفاخر ملی خود ید طولایی داریم و هیچ کدام کم نمی گذاریم. اما در تحلیل محتوای آثار ایشان و الگو برداری از سبک و سیره ی ایشان همیشه کُمیت ما می لنگد و اساسا همه ی مشکلات ما هم هیمن موضوع در بر می گیرد. طبیعتا برخورد ما با حضرت مولانا از ین قاعده مستثنی نیست. وقت زیادی نداریم راه دیگری هم جز نهضت بازگشت به آموزه های عمیق و راهبردی این بزرگان برای ما باقی نمانده است.

این سخن آبی ست از دریای بی‌پایان عشق       تا جهان را آب بخشد جسم‌ها را جان کند (مولانا، دیوان شمس)

۴- این روزها افغانستان؛ به دلیل قرار گرفتن محل تولد مولانا یعنی بلخ در این کشور و ترکیه به خاطر قرار گرفتن محل دفن مولانا در قونیه، در پی مصادره ی این ذخیره ی معنوی بشریت به نام خود هستند. اما واقعیت این است که آثار مولانا جملگی به زبان فارسی است. مثنوی معنوی که آن را بزرگترین حماسه ی روحانی بشریت در جهان شمرده اند، دیوان شمس و مجموعه اشعار، ترجیح بند و رباعی که شور و جذبه های عاشقانه و عارفانه در آن موج می زند، فیه ما فیه اثر به نثر که از بهترین ادبیات در متون عرفانی و اسلامی است، مجالس سبعه یا خطبه های هفت گانه مولوی پیش از آشنایی با شمس و مجموعه مکتوبات که نامه های مولانا است جملگی به چنان فارسی سلیس و روانی نوشته شده اند که مخاطب امروزی با عمق وجودش آنها را درک می کند و در می یابد که مولانا نه تُرک و نه افغان بکله یک پارسی سرای تمام عیار است.

۵- اما چه فرق می کند، تُرک باشد یا فارس، افغان باشد یا تاجیک، شیعه باشد یا سنی، مولانا هنرش درنوردیدن مرزها و فرقه ها است. مولانا میراثی جهانی است که کمال بشری را برای دیروز، امروز و آینده ی ما به تصویر می کشد و مفاهیم زیبا و متمایز میان صورت و معنا را در اختیار ما قرار می دهد. به قول بزرگی، جلال الدین مولوی تنظیم کننده موسیقی افلاک و بیان کننده اسرار الهی به زبان فرشتگان است.

۶- آثار مولانا را باید خواند و بلکه باید خورد و باید دوباره و ده باره هم آنها را خواند و آنها را خورد و در آن عمیق و دقیق شد، آنها را هضم کرد و آنها را جذب کرد و در زندگی در ورطه ی اقدام و عمل به آنها عاشقانه و عارفانه پایبند شد و به پیوند درونی عشق و محبت با معرفت رسید.

از محبت دردها صافی شود              از محبت دردها شافی شود

از محبت مرده زنده می‌کنند           از محبت شاه بنده می‌کنند( مثنوی معنوی، دفتر دوم)

۷- از ده یازده سالگی به واسطه ی حضور مثنوی معنوی در محیط خانوادگی و برکت وجود برادر بزرگترم، با این کتاب آشنا شدم، بارها آن را خوانده ام و به طور خاص در سال ۲۰۰۰ میلادی در سفری که نزدیک به ۳ ماه به کشور ژاپن داشتم فقط دو کتاب با خودم بردم که یکی مثنوی معنوی مولوی بود. در آن مدت توفیق یافتم که سه نوبت کل ۲۶ هزار بیت مثنوی را بخوانم و نزدیک به ۹۰۰ بیت دعاها و مناجات های حضرت مولانا را فیش برداری نمایم که بعدها در کتابی با عنوان “پژوهشی پیرامومن دعا و نیایش و معرفی دعاهای مثنوی” چاپ شد، و این روزها آماده چاپ ششم است. هر چند هنوز از بزرگترین آرزوهای معنوی ام این است که این اثر همام را با بیانی روان، رو خوانی نمایم و با شرح اندکی به صورت فایل های صوتی آن را در اختیار همگان قرار دهم.

آب کم جو تشنگی آور بدست              تا بجوشد آب از بالا و پست(مثنوی معنوی، دفتر سوم)

۸- جهان امروز پُر از نفرت است و هیچگاه خاورمیانه و آسیای صغیر تا این حد زرادخانه ی سلاح های مرگبار نبوده است. مسلمان کُشی یعنی مسلمان کشتن به دست مسلمانان، یعنی کشتن مسلمانان به دست صهیونیستها و کشتن مسلمانان به دست هندوها و آزار و اذیتِ کینه توزانه به دست چینی ها و روسها  سراسر منطقه را فرا گرفته است و در نهضت بازگشت به مولانا ما از هر زمان دیگری محتاج تر بازگشت به عشق نامه ها و عشق آموزه ها و عشق ورزی های مولوی هستیم.

۹- انگلیسی ها جمله معروفی دارند که می گوید: مهم نیست مسئله چیست پاسخ فقط عشق ورزی است.

NO MATTER THE QUESTION, LOVE IS THE ANSWER

هر که را جامه ز عشقی چاک شد                  او ز حرص و عیب کلی پاک شد (مثنوی معنوی، دفتر اول)

عشق یا محبت عمیق وثیق و ارگانیک اکسیری است که به تعبیر مولانا یکی از صفات خداوند است و می تواند یکسره وجود ما را دگرگون کند. اگر بیاموزیم همه ی انسانها بندگان خدای رحمان و عزیزان دل پروردگار مددرسان هستند و از مدار کینه ورزی جهانی و ملی و اجتماعی و خانوادگی و شخصی به مدار عشق ورزی جهانی و ملی و اجتماعی و خانوادگی و شخصی باز گردیم.

ای خدا این سنگِ دل را موم کن           ناله‌اش را تو خوش و مرحوم کن(مثنوی معنوی، دفتر دوم)

۱۰- دیوان حافظ علیه الرحمه خاصیتی دارد که زندانی در زندان، سرباز در پادگان، معلم در مدرسه، دانشجو در دانشگاه، روحانی در حوزه و کاسب در حجره ی کسب و کارش به راحتی با آن مانوس می شوند و آن را هم جنس خود می یابند و فال و اقبال نیکوی خود را با خواندن فاتحه ای از خواجه ی شیراز تمنا می کنند.

اما مثنوی معنوی مولوی کتابی تعلیمی است که باید آن را در خدمت معلمی و یا همراه با شرحی مطالعه نمود و تا امروز نیز کسانِ بسیاری در این کتاب کبیر شرح و تفسیر نوشته اند. از استرآبادی و اکبرآبادی در علوم ماضی تا استاد فرزوانفر از مردمان خراسان جنوبی و علامه سید جعفر شهیدی تا مثنوی شناسانی که این روزها در کانون های سخنرانی و محافل علمی صوتی مولوی را شرح و تفسیر می کنند. اما به نظر اینجانب روان ترین شرح بیت به بیت مثنوی معنوی مولوی متعلق به استاد کریم زمانی می باشد که توسط انتشارات اطلاعات حدود ۲۰ سال پیش به چاپ رسیده است و این روزها از چاپ پنجاهم هم گذشته است. و آخرین نکته هم اینکه این کتاب را جلد به جلد بخریم و هر جلدی را که به انتها رسانیدیم جلد بعدی را خریداری کنیم.

باز باش ای باب بر جویای باب                      تا رسد از تو قشور اندر لباب

باز باش ای باب رحمت تا ابد                        بارگاه ما له کفوا احد (مثنوی معنوی، دفتر اول)  

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.