پتروشیمی پرچم دار توسعه صنعتی ایران

0 49

این روزها شاهد برگزاری مراسم پُرشکوه شصتمین سالگرد تاسیس شرکت پتروشیمی شیراز در محل این شرکت در مرودشت استان فارس بودیم. شرکت پتروشیمی شیراز قدیمی ترین واحد پتروشیمیایی ایران است که در سال ۱۳۳۸ هجری شمسی تاسیس شد. به تعبیری جامع تر و ملی، امسال شصتمین سال تاسیس صنعت پتروشیمی در کل خاورمیانه و غرب آسیا می‌‌باشد. صنعتی معظم که هنوز هم پس از ۶۰ سال قدمت با ۶۰ میلیون تن تولیدات در بیش از ۶۰ مجتمع پتروشیمیِ در حال کار، قریب به ۶۰ میلیارد دلار سرمایه گذاری را در دل خود جای داده است. هنوز هم همچنان پیش قراول توسعه صنعتی ایران اسلامی، درگاه امید اشتغال ملی و صاحب قدرت تبدیل ۱۱ تا ۱۵ برابر سازی ارزش نفت خام، میعانات گازی و گاز را دارا می باشد. ذکر چند نکته اساسی به این مناسبت ضروری به نظر می‌رسد:

  1. صنعت پتروشیمی پیچیده‌ترین صنعت فرایندی جهان از چهار منظر تکنولوژیک می‌باشد. اولا تقریبا تمامی واکنش های شناخته شد‌ه‌ی علم شیمی به جز واکنش‌های هسته ای را در دل خود جا داده است. ثانیا بالاترین اختلاف فشار از فشار منفی نزدیک به خلا تا فشار ۲۵۰۰ اتمسفر را در این صنعت داریم، ثالثا سرعت دستگاه های دوار توربو کمپرسور ها با ۶ هزار دور در دقیقه تا توربواکسپندرها تا ۶۵ هزار دور در دقیقه یعنی بیش از هزار دور در ثانیه در این صنعت وجود دارد، رابعا اختلاف دمایی از نزدیک به صفر کلوین یعنی منفی ۲۵۰ درجه سانتی گراد تا نزدیک به ۱۰۰۰ درجه سانتی گراد بالای صفر در فرآیندهای این صنعت پیچیده تجربه می‌شود و اصولا تکنولوژی روز و های تِک( High Tech) محسوب می‌گردد.
  2. همه می دانیم که ایران در مجموع با در اختیار داشتن ۱۷ ٪ ذخایر نفت و گاز جهان، رتبه نخست ذخایر هیدروکربنی دنیا را داراست. اما افسوس و هزار افسوس که به دلیل عادت ۱۱۰ ساله ی ما به خام فروشیِ منابع زیر زمینیِ هیدروکربنی، تنها ۵٪ و با نحوه محاسبه ی دیگری تنها ۸٪ از این منبع عظیم در واحدهای پتروشیمی کشور عمل آوری شده و به محصولات ارزشمند در حلقه ی اول محصولات پتروشیمیایی کشور تبدیل می شوند.
  3. این درحالی است که اگر و فقط اگر در صنعت پتروشیمی ۳ حلقه زنجیره ی محصولات بالادستی نظیر متانول،کودهای شیمیایی،الفین ها و حلقه محصولات میانی پتروشیمیایی نظیر پلی الفین ها، پلیمرهای مهندسی، رزین ها وایزوسیانات ها به حلقه ی سوم زنجیره ی محصولات مصرفی صنعت پتروشیمی نظیر پِت، پلیمر های مهندسی و ریزین های اپوکسی متصل گردد، ارزش افزوده صنعت پتروشیمی ۱۱ تا ۱۵ برابر فروش نفت خام خواهد بود.
  4. وقتی سخن از ارزش محصولات پتروشیمی به میان می آوریم باید در خاطر داشته باشیم که در وضعیت فعلی نزدیک ۳۰ میلیارد دلار ارزش محصولات پتروشیمی ایران و نزدیک ۱۵ میلیارد دلار ارزش بخش صادراتی آن می باشد و وقتی صحبت از قدرت ۱۱ تا ۱۵ برابری خلق ارزش افزوده در صنعت پتروشیمی می کنیم از یک واقعیت مُسجل علمی، فنی و تکنولوژیکی صحبت می کنیم. هم اکنون حلقه ی اول و دوم آن در کشور باز تولید و بخش اعظم آن بومی سازی شده است و سخن از هدفی دست یافتنی و نزدیک به حصول می کنیم.
  5. نکته ی بسیار بسیار حائز اهمیت برای شرایط تحریمی و تحمیلی در صنعت نفت ایران؛ اینکه تجربه ی دور نخست تحریم های ظالمانه ی سالهای ۹۰ تا ۹۳ و همچنین آنچه در یک سال گذشته بر مردم ما تحمیل شده است نشان می دهد، بر خلاف نفت خام که کِش و قوس سیاسی و مانورهای کشورهای حقیری نظیر عربستان و ایالات متحده دستخوش افت تولید شدید می شوند، وقتی به محصولات پتروشیمی می رسیم بازارهای جهانی چنان محتاج محصولات پتروشیمیایی ماست و حداقل بازه ی زمانی ۵ ساله ای را برای باز تولید آنها در دیگر کشورها نیاز دارد که عملا از لحاظ صرفه و صلاح اقتصادی و مقیاس تولید محصولات پتروشیمی ایران تحریم ناپذیر و تا حد بسیار زیادی و در مقایسه با وضعیت نفت خام، غیر قابل تحریم می باشد و این مصداق کامل اقتصاد مقاومتی و مقاوم سازی اقتصاد ملی می باشد.
  6. نکته ی ارزشمند و در خور تامل دیگر اینکه؛ زنجیره ی تکمیلی محصولات پتروشیمیایی یا آنچه این روزها صنایع پایین دستی نامیده می شود و بیش از ۱۰ هزار واحد صنعتی تماما خصوصی در کشور را تشکیل می دهند و زیر مجموعه سایت بهین یاب در وزارت صنعت و تجارت اداره می شوند، ظرفیت نقش آفرینی درگاه اشتغال ملی در ایجاد حداقل ۱ میلیون شغل برای تولید محصولات نهایی پلاستیکی و شیمیایی مصرفی روزانه کشور ایران و حداقل بازار ۶۰۰ میلیونی پیرامونی این کشور را دارا می باشد که هم در دولت نهم و دهم و هم در دولت یازدهم و دوازدهم با وجود همه ی اختلاف دیدگاه ها مشترکا نادیده انگاشته شده است.
  7. داستان خصوصی سازی صنعت پتروشیمی که طی آن از میان ۱۶ روش شناخته شده در فرآیندهای خصوصی سازی و حرکت از اقتصاد دولتی به اقتصاد خصوصی، بدترین روش یعنی انتقال بخش بخش یا شرحه شرحه ی مالکیت و مدیریت بصورت توامان را به بدترین روش ممکن به انجام رساند، خود قصه ی تلخ و آسیب جدی بود که تنها راه جبران مافات در این حوزه اتخاذ تصمیمات صحیح، هوشمندانه و بهره ور از مسیر تشکیل تراست عظیم پتروشیمیایی ایران متشکل از ۷ هلدینگ موجود به صورت مدل، «هفت خواهران »می باشد که شرح و بسط آن مقاله ای جداگانه ای را می طلبد.
  8. اما دردناک تر، وخیم تر و مصبیت بارتر از اجرای بدترین روش خصوصی سازی به بدترین شیوه ممکن در صنعت پتروشیمی، رابطه ی نانوشته غیر رسمی اما واقعی وزارت نفت جمهوری اسلامی ایران با صنعت پتروشیمی کشور است که به تعبیر یکی از پیشکسوتان این صنعت در مصاحبه ی که اخیرا منتشر شده است؛ رابطه وزارت نفت و پتروشیمی مثل رابطه دی مجنون و شتری که بر آن سوار شده بود است، که هر چند قدمی که مجنون به سرای لیلی بر می داشت که شتر چند قدم بیشتر به سمت ناقه خود بر می گشت. واضح تر بگویم وزارت نفت بر سنت ۱۱۰ ساله بالادست نفت و میعانات گازی و گاز عشق و عطش خام فروشی این محصولات برای تامین تعهد خود به بودجه عمومی کشور، اداره روزمرگی ها، پرداخت یارانه و نظایر آن را دارد. در حالی که صنعت پتروشیمی میل بسوی معشوق زیبا و لیلی وشی دارد که حاصل آن ارزش افزوده ی ۱۱ تا ۱۵ برابری با ایجاد پتروپالایشگاه ها است و ایجاد درگاه اشتغال در صورت تمرکز و توجه راس راهبردی دولت به این مهم دارد.
  9. قطعا به تعبیر قرآنی در پایان ماجرای همراهی حضرت موسی(ع) و خضر نبی(ع) « هَذَا فرَِاقُ بیَْنِی وَبیَْنِکَ »(سوره کهف آیه ۷۸) یعنی امروز پس از ۱۱۰ سال خام فروشی محصولات نفتی و پس از ۶۰ سال تجربه ی پتروشیمی در این سرزمین نیازمند ترویج توسعه و جا اندازی پارادایم و گفتمان جدایی همیشگی نفت و پتروشیمی از همدیگر هستیم. شکل آن می تواند در قالب تاسیس وزارت انرژی با هلدینگ های مستقل تولیدی، تشکیل وزارت پتروشیمی و نفت به جای وزارت نفت کنونی، تشکیل سازمان مستقل پتروشیمی ایران نظیر سازمان انرژی اتمی یا هم ساز و کار مطلوب دیگری باشد که فصل مشترک آن رها سازی صنعت پتروشیمی ایران از تناقض و تعارض فعلی می باشد که جز به جدایی آن از الگوواره فکری سنتی ۱۱۰ ساله در وزارت نفت و شرکت نفت ایران میسر نیست.
  10. در خاتمه یادآوری می کنم که این جدایی می بایست به زیبایی تمام و تعبیر قرانی «فَاصْبِرْصَبْرًاجَمِ لیً » (سوره معارج آیه ۵) باشد، این جدایی و فراق به زیبایی تمام، ولی هرچه زودتر و سریع تر اتفاق بیفتد منشا خیرات و برکات و عنایات بیشتری از سوی خدای عزوجل بر کشور عزیز ایران خواهد بود. کشوری که با داشتن ۱ درصد جمعیت جهان ۹ درصد ذخایر جهان را در خود جای داده است و شایسته ی آن است که در سال ۱۴۰۰ و در آغازین روزهای قرن ۱۵ هجری به خام فروشی ذخایر خود خاتمه داده و کار عمل آوری و فرآوری و فرآورش محصولات پتروپالایشگاهی را فرا روی خود قرار دهد و ایرانی صنعتی، سرآمد، ارزش آفرین، اشتغال زا را تجربه کند که متوسط سرانه ی درآمدی آن هم تراز کشورهای ردیف اول جهان قرار گیرد. از یاد نبریم که پیشرفت ملی در گرو پیشرفت یکایک همه ی ما با همدیگر است و این پیشرفت و تعالی متوازن راهی جز خاتمه دادن به هژمونی و تفوق ۱۱۰ ساله خام فروشی ندارد. این سرمقاله را با جمله ی رهبر انقلاب در روز چهارشنبه ۹ مهر ماه ۱۳۹۳ خاتمه می دهم: «در کشورى و اقتصادى که متّکى به منابع زیرزمینى است و ثروت باد آورده در آن کشور حاکم است، نخبه، نه شناسایی میشود، نه جذب میشود، نه اصلاً احتیاج به نخبه احساس می شود. وقتى قرار شد که ما این ثروت ذخیر ه ی تاریخی خودمان را از زیرِزمین بکشیم بیرون، مدام خام فروشی کنیم، به حالت «بچّه پولدارىِ ملّى » اینجورى بگوییم؛ مثل بچّه پولدارها که قدر پول را نمی دانند، هرجور دستشان بیاید خرج می کنند کشور را بخواهیم اداره کنیم، آنجا نه نخبه شناسایی می‌شود، نه به نخبه احساس احتیاج می‌شود، نه نخبه می تواند نقش ایفا کند.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.